Terapia psychodynamiczna a zaburzenia osobowości: jak wygląda leczenie?

Terapia psychodynamiczna to podejście psychoterapeutyczne, które koncentruje się na tym, co ukryte pod powierzchnią codziennych reakcji: nieuświadomionych emocjach, doświadczeniach z przeszłości oraz powtarzalnych wzorcach funkcjonowania w relacjach. W przypadku zaburzeń osobowości szczególnie istotne jest to, że trudności pacjenta nie ograniczają się wyłącznie do pojedynczych objawów, lecz często dotyczą głębszego sposobu przeżywania siebie, świata i innych ludzi.

Właśnie dlatego psychoterapia psychodynamiczna bywa wybierana jako forma wsparcia w pracy z zaburzeniami osobowości – pozwala stopniowo odkrywać mechanizmy odpowiedzialne za cierpienie, problemy w relacjach oraz poczucie utknięcia w tych samych schematach. W dalszej części omówimy, jak wygląda terapia psychodynamiczna, jakie znaczenie ma relacja terapeutyczna oraz jak przebiega proces diagnostyczny i etyczne ramy terapii.

Rola przeniesienia w terapii psychodynamicznej

Jednym z najważniejszych elementów terapii psychodynamicznej jest przeniesienie. To zjawisko polega na tym, że pacjent – często nieświadomie – zaczyna traktować terapeutę w sposób podobny do ważnych osób ze swojej przeszłości. Mogą pojawiać się uczucia takie jak złość, zależność, rozczarowanie, tęsknota czy potrzeba akceptacji, nawet jeśli obiektywnie terapeuta nie zachowuje się w sposób, który uzasadniałby tak intensywną reakcję.

W praktyce przeniesienie nie jest błędem ani „zakłóceniem” terapii. Przeciwnie – jest jednym z najcenniejszych źródeł informacji o tym, jak pacjent funkcjonuje emocjonalnie i relacyjnie. Dzięki temu, że to, co zwykle wydarza się w relacjach pacjenta poza gabinetem, zaczyna ujawniać się także w kontakcie terapeutycznym, możliwa staje się pogłębiona praca nad przyczynami problemów.

Terapeuta pomaga pacjentowi zauważyć te mechanizmy i powiązać je z doświadczeniami życiowymi. Z czasem pacjent może lepiej rozumieć, dlaczego reaguje w określony sposób, czego się obawia w bliskości lub dlaczego relacje bywają dla niego źródłem napięcia. To sprzyja stopniowej zmianie – nie tylko w samopoczuciu, ale również w jakości relacji interpersonalnych.

Zaburzenia osobowości w kontekście terapii

Zaburzenia osobowości wiążą się z utrwalonymi wzorcami myślenia, przeżywania emocji i budowania relacji, które często powodują cierpienie lub trudności w codziennym funkcjonowaniu. Terapia psychodynamiczna nie skupia się wyłącznie na „kontrolowaniu objawów”, ale na zrozumieniu, skąd biorą się problemy i dlaczego utrzymują się mimo prób zmiany.

W pracy psychodynamicznej można podejmować terapię m.in. w przypadku zaburzeń osobowości borderline, narcystycznych czy antyspołecznych, przy czym sposób prowadzenia terapii będzie różny – dostosowany do konkretnej osoby, stopnia nasilenia trudności oraz jej możliwości psychicznych w zakresie regulowania emocji.

W terapii szczególną rolę odgrywa analiza mechanizmów obronnych, czyli strategii psychicznych, które pomagają pacjentowi przetrwać trudne emocje, ale jednocześnie utrwalają cierpienie. W zależności od problemu mogą to być np. idealizacja i dewaluacja, zaprzeczanie, projekcja czy wycofanie emocjonalne.

Ważnym elementem jest też eksploracja relacji pacjenta z innymi ludźmi. Terapeuta pomaga zauważyć powtarzalne schematy: np. wchodzenie w związki, które kończą się podobnie, trudność w zaufaniu, silną potrzebę kontroli albo lęk przed odrzuceniem. Dzięki temu osoba uczestnicząca w terapii może stopniowo budować bardziej wspierające i stabilne sposoby funkcjonowania w relacjach.

Proces diagnostyczny i etyka terapii

Jak wygląda terapia psychodynamiczna? Rozpoczęcie terapii psychodynamicz nej zazwyczaj poprzedzają konsultacje diagnostyczne. Najczęściej są to 3–4 spotkania, podczas których terapeuta poznaje trudności pacjenta, jego historię życia, aktualną sytuację oraz relacje interpersonalne. To etap, który pozwala lepiej zrozumieć potrzeby pacjenta i ustalić, czy terapia psychodynamiczna jest odpowiednią formą pomocy.

W czasie diagnozy omawia się również kwestie organizacyjne: częstotliwość spotkań, zasady pracy, cele terapii oraz ewentualne trudności, które mogą pojawić się w procesie. Jest to ważne, ponieważ w terapii psychodynamicznej kluczowa jest przewidywalność i bezpieczeństwo ram – szczególnie przy zaburzeniach osobowości, gdzie relacje bywają obciążone lękiem, niepewnością lub silnymi emocjami.

Nie można pominąć także etyki. Terapia psychodynamiczna opiera się na zasadach poufności, dobrowolności oraz szacunku wobec pacjenta. Osoba korzystająca z pomocy ma prawo do prywatności, a także do zakończenia terapii w dowolnym momencie. Dla wielu pacjentów samo doświadczenie relacji, w której są traktowani z powagą, bez oceniania i z uważnością, bywa ważnym elementem procesu zdrowienia. 

FAQ

Jak terapia psychodynamiczna pomaga w zaburzeniach osobowości?

Terapia psychodynamiczna pozwala na zrozumienie nieświadomych emocji i wzorców relacyjnych, które mogą być źródłem problemów. Dzięki analizie tych mechanizmów, pacjent może stopniowo zmieniać swoje podejście do siebie i innych.

Co to jest przeniesienie w terapii psychodynamicznej?

Przeniesienie to proces, w którym pacjent nieświadomie traktuje terapeutę jak ważne osoby z przeszłości. Pomaga to w odkrywaniu emocjonalnych i relacyjnych wzorców pacjenta.

Dlaczego relacja terapeutyczna jest ważna w tej terapii?

Relacja terapeutyczna zapewnia pacjentowi bezpieczne środowisko do eksploracji trudnych emocji i doświadczeń. Jest kluczowa dla efektywnej pracy nad zmianą wzorców funkcjonowania.